Z okazji zbliżającego się Światowego Dnia Konsumenta, który będziemy obchodzić 15 marca, warto poruszyć kwestię dokonywania świadomych zakupów w sieci. Decydując się na zakupy online, odwiedzamy sklepy internetowe wielu sprzedawców, którzy toczą nieustanną walkę o Naszą uwagę. Na co warto zwrócić uwagę dokonując zakupów na stronie, bądź w aplikacji? Podstawową zasadą jest wolność wyboru, tzn. Czy dokonujemy zakupu świadomie? Czy też może określona decyzja zakupowa została na nas wymuszona? Czym są tytułowe dark patterns? To cyfrowe pułapki, które spotykamy codziennie na stronach sklepów internetowych i w aplikacjach, np.:
- Dodatkowe produkty „podrzucone” do koszyka tzw. sneak into basket, czyli dodatkowe ubezpieczenie, ochrona paczki, płatny dodatek.
- Dopłaty ujawnione dopiero na końcu zakupów.
- Subskrypcje bardzo łatwe do włączenia, trudne do wyłączenia.
- Komunikaty: „Ostatnie sztuki” i zegary odliczające czas do końca promocji.
- Mało widoczny link „Odrzuć”.
- Domyślnie zaznaczona zgoda/dodatkowa opcja.
- Natrętne, powracające komunikaty tzw. nagging: „Kliknij”, „Kup teraz”, „Zaakceptuj”, „Wyraź zgodę”.
- Mechanizm confirmshaming tzw. zawstydzanie przy rezygnacji/odmowie. Ekran chce, żeby było Ci głupio przy odmowie.
- Forced action, czyli wymuszenie dodatkowego działania. Sytuacja, w której aby zobaczyć ofertę/cenę towaru należy założyć konto, zapisać się do newslettera lub podać adres e-mail.
Jak możesz się bronić? Poniżej kilka sposobów:
- Przed dokonaniem płatności, sprawdź zawartość swojego koszyka, ilość sztuk, cenę.
- Nie ulegaj presji, nie daj się ponaglać. Zegar odliczający czas, ma tak naprawdę spowodować podjęcie przez Ciebie decyzji o dokonaniu zakupu szybko i bez zastanowienia.
- Jeśli strona Cię pogania, komplikuje odmowę lub pokazuje istotne warunki w sposób nieczytelny, to sygnał ostrzegawczy, lepiej opuść stronę.
- Sprawdź pełne podsumowanie kosztów. Jeśli cena nagle wzrosła, bez jasnego wyjaśnienia, zatrzymaj się i upewnij z czego wynika ta zmiana.
- Sprawdzaj uważnie oferty typu „7dni za darmo” albo „pierwszy miesiąc 0 zł”. Oferta brzmi zachęcająco. Problem pojawia się później, gdy usługa zaczyna pobierać opłaty automatycznie, a anulowanie okazuje się procesem nadmiernie utrudnionym.
- Nie klikaj w natrętne komunikaty, tylko po to by „odzyskać spokój”. Twoja decyzja wówczas nie wynika ze świadomego wyboru, lecz z chęci pozbycia się przeszkody. Poszukaj opcji zamknięcia okienka albo odmowy. Jeśli nie ma takiej opcji, to sygnał ostrzegawczy.
- Nie reaguj emocjonalnie, oceń ofertę spokojnie. Jeśli komunikat próbuje wywołać Twoje poczucie winy, zawstydzenie, zadaj sobie pytanie: Czy ta opcja jest dla mnie korzystna?
- Jeżeli bez podania Twoich danych osobowych nie da się sprawdzić nawet podstawowych informacji, zachowaj ostrożność. Nie daj się zapisać na niechciany newsletter.
- Gdy na stronie pojawia się licznik czasu, odśwież stronę, otwórz ofertę w innej przeglądarce lub wróć do niej następnego dnia i sprawdź czy licznik się zresetował.
- Poczytaj opinie o sklepie, porównaj cenę w innym miejscu;
- Sprawdź najniższą cenę z ostatnich 30 dni przed obniżką. Jeśli promocja zachęca do kupienia kilku sztuk, policz czy to Ci się naprawdę opłaca i czy tyle rzeczy jest Ci w ogóle potrzebnych.
To ważne!
Perswazja przekonuje i jednocześnie daje nam wybór, manipulacja natomiast ogranicza możliwość dokonania świadomej, swobodnej decyzji. Promocje i rabaty to nieodzowny element sprzedaży, problem pojawia się wówczas, gdy przekazywane informacje wprowadzają konsumentów w błąd,
a udzielenie odmowy jest nadmiernie utrudniane.
Więcej przykładów i praktycznych wskazówek czeka na Państwa w poradniku UOKiK.
Jeżeli masz problem z reklamacją, zwrotem pieniędzy, odstąpieniem od umowy zawartej na odległość, bezpłatną pomoc uzyskać u rzecznika konsumentów w środy i czwartki w godzinach 7:30 – 15:30
w siedzibie Starostwa Powiatowego w Zwoleniu, przy ul. Wł. Jagiełły 4, pok. Nr 8.
e-mail: konsument@zwolenpowiat.pl
Infolinia konsumencka czynna w dni robocze, 10:00-18:00 801 440 220, 22 266 76 76
Formularz kontaktowy: dlakonsumentow.pl
Opracowała:
Powiatowy Rzecznik Konsumentów
mgr Anna Szymańska
Przygotowano w oparciu o poradnik UOKiK „Nie klikaj w ciemno! Od perswazji do dark patterns”, rok 2026 r
